Chủ đề

(Kinh tế) - Việt Nam là một đất nước nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới, được thiên nhiên ban tặng cho nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển nông nghiệp. Từ sau thời kì đổi mới, nền nông nghiệp nước ta đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Tuy nhiên hiện nay có một thực trạng đáng buồn đó là hằng năm chúng ta xuất khẩu hàng trăm tấn rau quả, thu về tỷ đô nhưng người dân trong nước vẫn ưa chuộng các loại rau quả, nông sản nhập ngoại.

Tuy tham gia muộn, nhưng xuất khẩu rau quả của Việt Nam năm 2016 đã đứng thứ 14 trong 24 thành viên câu lạc bộ đạt trên 1 tỷ USD. Xuất khẩu rau quả đã đứng trên dầu thô, sản phẩm từ chất dẻo, gạo, sắt thép các loại, sản phẩm từ sắt thép. Đạt được kết quả vượt trội trên, nhờ xuất khẩu rau quả tăng với tốc độ cao. Năm 2016 so với năm 2010, kim ngạch xuất khẩu rau quả lớn gấp gần 5,5 lần, tăng gần 32,7%/năm.

Nguy cơ rau quả Việt bị thất thế ngay tại sân nhà do xu hướng nhập khẩu mặt hàng này ngày càng gia tăng

Nguy cơ rau quả Việt bị thất thế ngay tại sân nhà do xu hướng nhập khẩu mặt hàng này ngày càng gia tăng

Đây là tốc độ tăng cao hơn tốc độ tăng tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước trong cùng thời gian. Từ đầu năm đến 15/09/2017, kim ngạch xuất khẩu rau quả đạt trên 2,49 tỷ USD; so với cùng kỳ năm trước tăng 46,7%, cao gấp trên 2,3 lần tốc độ tăng tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước trong cùng thời gian. Kim ngạch xuất khẩu rau quả tính từ đầu năm đến 15/09 tiếp tục vượt qua 3 mặt hàng có thứ bậc cao hơn trong năm 2016. Đây là tín hiệu khả quan để cả năm 2017, kim ngạch xuất khẩu hàng rau quả có thể đạt kỷ lục mới; vượt qua mốc 3,6 tỷ USD.

Hãy khoan vội mừng để nhìn lại con số nhập khẩu. Kim ngạch nhập khẩu rau quả, năm 2010 mới là 294 triệu USD, thì năm 2016 tăng mạnh lên 925 triệu USD, tăng tới 48,7% so với năm 2015. Năm 2016 so với năm 2010, kim ngạch nhập khẩu rau quả cao gấp trên 3,1 lần, tăng gần 21,1%/năm. Với 925 triệu USD, tính theo tỷ giá hối đoái bình quân năm 2016 thì lên tới trên 20 nghìn tỷ đồng, một số tiền không nhỏ.

Tính từ đầu năm đến 15/09/2017, kim ngạch nhập khẩu rau quả lên đến 1085,1 triệu USD, tăng tới 83,1% so với cùng kỳ năm trước và cao hơn gấp 1,8 lần tốc độ tăng xuất khẩu rau quả. Các thị trường nhập khẩu rau quả của Việt Nam có khoảng 12, trong đó tương đối lớn có 7. Lớn nhất là Thái Lan với 410 triệu USD, chiếm tới 44,3% tổng kim ngạch nhập khẩu rau quả cả cả nước. Tiếp đến là Trung Quốc với trên 219 triệu USD, chiếm trên 23,7%; Hoa Kỳ là 85 triệu USD; Australia là 42,2 triệu USD. Tính ra mỗi tháng Việt Nam chi hơn 127 triệu USD để nhập khẩu rau quả.

Như vậy bên cạnh những con số ấn tượng, kim ngạch xuất khẩu lớn thu về hàng tỷ đô thì ở trong nước, chúng ta vẫn phải nhập khẩu hàng trăm tấn rau quả mỗi tháng với số tiền chi ra cũng không hề nhỏ. Xuất lớn, nhập nhiều quả thật là đáng lo, bởi vì chúng ta có thế mạnh nông nghiệp trồng trọt lại phải chi ra khoản tiền khổng lồ để nhập khẩu, điều đó phần nào đã nói lên rằng thị trường trong nước chưa thật sự mặn mà với nông sản nội địa. Tất nhiên trong số nông sản, rau củ nhập khẩu có những loại mặt hàng lạ, đặc trưng của châu Âu, Nam Mỹ, Úc mà Việt Nam không đủ khả năng sản xuất quy mô lớn do khí hậu, thổ nhưỡng, nhưng sẽ lý giải như thế nào khi các loại trái cây nhiệt đới như dứa, xoài, me chúng ta lại đi nhập khẩu của anh bạn cũng là đối thủ cạnh tranh quen thuộc Thái Lan, hay là với bắp cải, xà lách, khoai tây từ Trung Quốc?
Đâu là nguyên nhân?

Trước hết đó là do nền nông nghiệp đang chịu ảnh hưởng tiêu cực của hiện tượng biến đổi khí hậu đang diễn ra rất phức tạp. Tại đồng bằng sông Cửu Long, hạn hán, xâm nhập mặn đang gia tăng và ngày một nghiêm trọng, ảnh hưởng lớn đến sản xuất, trồng trọt của bà con nông dân. Trong khi Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) vẫn chưa có chính sách, giải pháp ứng phó, chưa kịp tư vấn cho bà con chuyển dịch cơ cấu cây trồng thì dần dần các loại cây thế mạnh đang đối mặt với tình trạng giảm năng suất, sản lượng. Hơn nữa sự xâm nhập mặn khiến cho nhiều hộ dân chuyển đổi sang nuôi thủy sản, không còn thiết tha với cây ăn quả. Tận dụng thời cơ này, các loại rau quả đến từ Thái Lan đã tấn công ồ ạt vào thị trường nội địa.

Kỳ vọng kết thúc năm 2017, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng rau quả của Việt Nam đạt mốc 3,6 tỷ USD

Kỳ vọng kết thúc năm 2017, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng rau quả của Việt Nam đạt mốc 3,6 tỷ USD

Tiếp theo, mặc dù hàng ngàn tấn rau quả được đưa ra thị trường nước ngoài nhưng nhiều doanh nghiệp, nông dân vẫn chưa xem trọng thị trường trong nước. 93 triệu dân là một mảnh đất màu mỡ và rộng lớn, tuy vậy những vựa rau, vườn hoa quả được sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, quy trình rất bài bản lại rất hiếm thấy ở trong nước. Doanh nghiệp, nông dân vẫn chú trọng xuất khẩu hơn bởi giá trị ròng nhận được sẽ cao hơn. Đơn cử như trường hợp mặt hàng lá tía tô trồng tại trang trại của Công ty cổ phần Tập đoàn May Hồ Gươm ở Lương Tài, Bắc Ninh đã được xuất khẩu đi Nhật Bản với giá 500-700 đồng mỗi lá. Bởi thế cho nên Chính phủ và Bộ NN&PPNT cần phải có chính sách điều chỉnh, điều tiết, khuyến khích doanh nghiệp chú trọng thì trường nội.

Thêm vào đó chính các siêu thị trong nước lại đòi hỏi mức chiết khấu quá cao, từ 15 – 20%, rồi phí tạo mã hàng cho một sản phẩm lên đến 20 triệu đồng, chi hỗ trợ dịp sinh nhật siêu thị, chi cho đứng đầu kệ (nếu không sẽ bị đối xử khá phân biệt như “nhét” vào những vị trí kén tầm mắt như dưới gầm quầy, góc trung tâm) khiến hàng Việt thất thế. Trong khi mà đa phần nông dân, doanh nghiệp nông nghiệp trong nước còn chưa mạnh, vốn chưa cao, thương hiệu chưa nổi trội thì sự không tạo điều kiện từ phía trung gian cũng là một khó khăn cản trở. Hiện nay các siêu thị, cửa hàng bán lẻ của Nhật Bản, Thái Lan, Hàn Quốc, Mỹ nở rộ tại Việt Nam và việc họ mang theo, nhập khẩu theo các loại hàng hóa, các loại nông sản quốc gia cũng là điều dễ hiểu, nó cũng góp phần vào việc tăng nhập khẩu rau quả ngoại của chúng ta.

Kế đến, niềm tin của người tiêu dùng vào các mặt hàng nông sản, rau quả Việt chưa cao. Đây có lẽ là vấn đề khó khăn nhất, đau đầu nhất, khó giải quyết nhất hiện nay. Người dân trong nước đang hết sức ám ảnh với những ruộng rau mơn mởn với tần suốt phun, dùng thuốc bảo vệ thực vật dày đặc. Kinh hoàng bởi những loại trái cây như: chuối, sầu riêng, mít bị ngâm, tẩm hóa chất làm tươi, thúc chín nhanh, đẹp mã.

Không những thế nhiều cửa hàng, tiểu thương còn trộn lẫn, dán tem hoa quả không rõ nguồn gốc, sau khi dán tem hô biến thành hoa quả Mỹ, Pháp, Úc. Người tiêu dùng bị lạc vào mê hồn trận thật sự, cho nên cách tốt nhất để họ tự bảo vệ mình là không mua, không sử dụng.

Bên cạnh đó, tâm lý sính ngoại cũng là một rào cản lớn. Có thể nói rằng đây là thói quen ăn sâu vào tiềm thức, cách thức tiêu dùng của một bộ phận người dân. Sẽ là dễ hiểu nếu như người tiêu dùng hiếu kì, thích thú, chuộng những loại hoa quả độc, lạ, mà Việt Nam khó trồng với quy mô lớn như kiwi, táo, lê bởi do tính chất lạ lẫm, hiếm của những loại mặt hàng đó. Thế nhưng với những loại hoa quả như xoài, nhãn, chôm chôm, rất nhiều người vẫn cứ luôn thích sính của Thái Lan, đối với nho, có vẻ loại nông sản nức tiếng của Ninh Thuận đang không được chú ý bằng nho Mỹ hay nho Nam Phi.

Tất cả những nguyên nhân trên đang khiến cho những con số giữa xuất khẩu và nhập khẩu nông sản, rau quả có xu hướng xích lại, tiệm cận với nhau. Rõ ràng điều đó là không tốt chút nào bởi đến thời điểm xuất khẩu bằng nào nhập khẩu bằng đấy, sẽ chẳng còn tích lũy được bao nhiêu cho nền kinh tế.

Chúng ta thấy rằng trong một thế giới mở, thị trường mở, sự hội nhập cực kì mạnh mẽ, chúng ta phải cạnh tranh rất gắt gao từ công nghiệp, dịch vụ và giờ đây là nông nghiệp. Những hiệp định thương mại quốc tế liên tục được xúc tiến, kí kết vừa tạo ra lợi thế và cũng hình thành nhiều thách thức. Trên lĩnh vực sản xuất và kinh doanh nông sản, sự cạnh tranh đã diễn ra hết sức âm thầm, lặng lẽ, nó không ồn ào như những vụ việc cạnh tranh đình đám giữa các hãng taxi, các vụ sáp nhập, thâu tóm của doanh nghiệp nước ngoài với doanh nghiệp nội địa vừa qua.

Do vậy, ngành nông nghiệp cần phải có chính sách, hướng đi kịp thời để một mặt vừa tiếp tục đà xuất khẩu khả quan, vừa hạn chế xu hướng nhập siêu mặt hàng rau quả, nông sản, lấy lại niềm tin đối với người tiêu dùng, phát huy lợi thế để cạnh tranh tốt, chiếm thị phần chủ đạo, làm chủ được sân nhà – thị trường nội địa.

CTV Quảng An

Thích và chia sẻ bài này trên:
Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về banbientap@trandaiquang.net